DE ZELFMOORDENAAR

De zelfmoordenaar – Piet Paaltjens – François Haverschmidt

Zodat ook ú mijn stem  kunt horen,
Zodat u weet dat ik mij niet verhang,
Zodat u weet, dat ik niet bid
Dat een bidder voor mij bidt,
Al duurt het wachten lang.

YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=3igUwdXNUKc

Damit auch Sie meine Stimme hören,
Damit Sie wissen, er erhängt sich nicht,
Bitten und Beten um Fürbitten sei ihm fremd,
Wenn auch auf Erfüllung keine Sicht.

YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=3igUwdXNUKc

Piet Paaltjens

 

 

 

 

 

 

 

François Haverschmidt alias Piet Paaltjens

Biografie Thomas Mann

biografie Thomas Mann Margreet den Buurman

“De Avonden”, hét culturele radioprogramma, bieden weer iets heel bijzonders: Margreet den Buurman heeft een biografie geschreven over…. Thomas Mann! Daar mag gerust een uitroepteken achter, want Mann is, naar veler idee, naast Goethe, een van de grondstenen van de Duitse literatuur.

Zonder nu al iets over Den Buurmans boek te kunnen zeggen, kan ik wel zeggen dat dit een zeer interessant gesprek is; mw. Den Buurman spreekt precies over díe zaken, waarover mijn literatuurdocenten spraken en dat in een aangenaam timbre.

Klikt u hier: http://avonden.radio6.nl/tag/margreet-den-buurman/

Thomas Mann

Citaat VPRO-site: “Jeroen van Kan in gesprek met literatuurwetenschapper Margreet den Buurman over haar boek ‘Thomas Mann, schrijverschap tegen de vergankelijkheid’. Een biografie van de Duitse schrijver Thomas Mann (1875–1955).”

Zie ook Uitgeverij Aspekt:
http://www.uitgeverijaspekt.nl/auteurdetail.php?id=29

______________________________________________________________

Frau Margreet den Buurman hat es gewagt, eine Biografie über Thomas Mann zu verfassen, welches Unterfangen eine große Lücke in der niederländischen Germanistik auffüllt.

Drücken Sie hier:  http://www.uitgeverijaspekt.nl/auteurdetail.php?id=29

Drücken Sie hier für ein Interview auf Niederländisch met Den Buurman:
http://avonden.radio6.nl/tag/margreet-den-buurman/

Nederlandse geschiedenis / Deutsche Geschichte

Karel de Grote / Karl der GroßeNooit eerder heb ik op de televisie een betere, bondigere nationale geschiedenis gezien, die kiertjes openlaat naar diepgang en verbeelding. Van harte wil ik aanbevelen: “Die Deutschen” van het ZDF.  Te verdedigen valt dat ook, tót het einde van de Tachtigjarige Oorlog, dit uw geschiendis is. Het volledige adres: http://www.diedeutschen.zdf.de/ Als u op die bladzijde onderaan klikt, zoeft u zo 2000 jaar terug. Geniet!

——–

Nie bevor  gab’s im Fernsehen eine einleuchterende Serie über “die Deutschen” als “Die Deutschen” des ZDF. Sie erzählt auch, sei es teilweise, die Gesichte der Niederlande. Genießt sie!

Vrijheid in bruinkooldampen

De toren van Uwe Tellkamp getuigt intens en lyrisch van het leven in de DDR-dictatuur, in massief epische omvang en in grote historische en dramatische gelaagdheid. De toren is daarom een standaardwerk in de Wende-literatuur.

Wie nu door DDR-parafernalia ‘ostalgisch’ wordt, zal na lezing van De toren genezen zijn: Tellkamp schildert deze ‘miefige’ (muf, kleingeestig) staat indringend in al zijn materiële en geestelijke armoede, waar het persoonlijke leven tot in het seksuele afgeknepen wordt langs de meetlat van de staatsdoctrine, waar intellectuele of artistieke kritiek naast ‘grootburgerdom’, gesmoord wordt in zware bruinkooldampen.

De DDR-staatsdoctrine is bij Tellkamp letterlijk bedompt, kwaadaardig giftig in haar huichelachtigheid. Let wel: de DDR-doctrine. Niet, en dat blijft ondanks alles: de samenleving in haar geheel, want er is de toren, waarin ook humanistisch, breed ontwikkelde mensen wonen te midden van klassieke muziek en literatuur.

Meerkamerige vluchttoren
De toren in De toren is letterlijk een vluchtplaats boven de stad Dresden, waar grote heuvelvilla’s uit de keizertijd nog krakend vrijheid bieden. Toegang tot deze verheven buurt verschaft een tram die heuvelopwaarts klimt; de symboliek is duidelijk. Hier groeit de hoofdpersoon Christian Hoffmann, alter ego van de schrijver, op te midden van zijn familie en talloze bijfiguren. Formeel zijn er drie hoofdlijnen te herkennen, namelijk het leven van Christian Hoffmann, dat van Christians vader Richard en dat Meno Rohde, maar naast deze drie hoofdlijnen worden er kleinere ‘binnenverhaaltjes’ verteld die het leven in de DDR kleur geven: Christians naïeve vriendin, die nog gelooft in de propaganda; de kritische schrijfster Judith Schevola, die vermalen wordt door het systeem; de dandyeske schrijver Eschschloraque; de wrede alcoholverslaafde kampcommandant Slokje, wiens methoden en willekeur goed gepast zouden hebben in de Hitler-dictatuur; en talloze anderen.

Als de lezer zich een plezier wil doen, moet hij zich niet vermoeien met het uitpluizen van alle onderlinge relaties en precieze locaties, want het gaat hier om een mythisch verband. De extreem gelaagde structuur van de roman werkt hallucinerend: verschillende verhaallijnen lopen door elkaar heen, wisselen elkaar soms wel om de alinea af, waarbij het perspectief of de verteltijd veranderen kan. Het is alsof de lezer een filmfestival bezoekt, waarbij hij telkens flarden van een bepaalde film ziet, met iemand oploopt en een briefje van een derde leest. Toch verdwaalt de trippende lezer in dit magisch realistische landschap niet, dankzij het ene alles overstijgende thema: hoe blijf ik overeind in deze vijandige omgeving? Terugvalbasis blijft de heuvelgemeenschap met de veelvormige torenvilla’s:

Christian […] dacht: Duizendogenhuis. […] ‘hier’ […] , dat gold voor de hele wijk, de in het donker en de sneeuw slapen villa’s rondom, de tuinen en het in de diepte van het park nog steeds schreeuwende uiltje, de rode beuk, de namen. Meno deed het licht in de hal aan; het huis leek zijn ogen op te slaan. Christian raakte […] de smeedijzeren bloem op de grote deur aan – een wonderlijk vormgegeven sieraad, dat je hierboven vaak zag: gekrulde en als een slakkenhuis opgerolde bloembladeren rond een pluimtong, op zijn beurt kunstig omgeven door een meermaals gedraaide helix; een plant die Christian als kleine jongen al gefascineerd had vanwege de gemende aura van schoonheid en gevaar.

Vrijwillige dwang
Christian wordt in de roman ongeveer zes jaar ouder: van een eindexamenleerling tot een afzwaaiend dienstplichtige. Op school al ervaart Christian, hoe vrijwillig ‘vrijwillig’ is: de ‘rode logica’ moet in een verplicht opstel nagebeden worden. De ene leerlinge die haar pen niet oppakt en weigert de propagandaleuzen van de arbeiders- en boerenstaat op te lepelen in een kloek vergezicht, waarin het weldra aanbrekende heil verkondigd wordt, verdwijnt in een gesticht voor heropvoeding in marxistisch-leninistische zin. Eigenzin is staatsgevaar.

In het kort het hoofdverhaal: Christian begint ‘vrijwillig’ aan de lange dienstplicht van drie jaar omwille van de in het vooruitzicht gestelde studieplaats. Na de intens vernederende ontgroening (meer een ontmenselijking) van het volksleger wordt hij, de schuchtere gymnasiumjongen met de puistjes, ingedeeld bij de pantserdivisie. Tijdens een nachtelijke oefening waarbij de tanks door het water van de Elbe moeten rijden, gaat er, buiten Christians directe verantwoordelijkheid, iets gigantisch mis. Christian bekritiseert in woede en verdriet het hele voorval, waarom hij wegens ‘publieke kleinering van de publieke orde’ verdwijnt in een militaire strafinrichting. Stalin heeft les gehad bij Kafka: waarvan word ik beschuldigd? Hoe lang duurt de straf? In donkere meermanscellen zijn alleen de gedachten nog vrij, als de gevangene niet doordraait. Christian redt het, na dwangarbeid in de bruinkolenindustrie, maar zijn studieplaats is vervallen. Hij ‘mag’ verder met zijn dienstplicht. Hij ‘mag’ de betogers tijdens de Wende gaan neerslaan, maar als hij ziet, wie deze contrarevolutionaire betogers zijn, kan hij het niet.

Ondertussen heeft Christians jonge oom Meno Rohde, schrijver en redacteur, zich van jaknikker tot neezegger ontwikkeld: waar hij in het begin in opdracht van de ‘hoofdadministratie uitgeverijen’ gewillig drukproeven van een kameraard-auteur afwijst, redt hij op het laatst controversiële manuscripten. Meno is in ‘innerlijk asiel’ gegaan, terwijl Christian de confrontatie met het regime aan is gegaan. Daarmee is Meno een spiegelfiguur van Christian, de figuur Meno treedt echter ook op als spiegeling van de schrijver, zoals aan het eind blijkt, wanneer Meno’s verhaal-binnen-het-verhaal samenvalt met de overdonderende ouverture van het werk; een eind en een begin in een stijl, die doet denken aan Thomas Mann. En ondertussen, na zo 700 bladzijden, blijkt dat Christians vader, chirurg, zijn problemen met de voorgeschreven leefwijze op geheel eigen, buitenechtelijke, wijze heeft opgelost.

Buitelende allusies
Tellkamp houdt van woordspelingen en verwijzingen. Het ontmaskeren van het anagram Meno-Nemo (Nemo is Christians bijnaam in het leger) is eenvoudig, maar lastiger wordt het bij personages als Arbogast en Barsano; romanfiguren die voortbouwen op toen economisch en politiek leidende Dresdenaren – je moet het maar net weten. Al zullen grote beroemde citaten uit de literatuur wel herkend worden, het lukt zeker niet bij verholen verwijzingen naar oude leuzen, televisieprogramma’s of liedjes uit de DDR, eenvoudigweg omdat die wereld niet meer bestaat. Hoeveel Nederlanders zullen in de vraag ‘Zeg mij waar je staat en welke weg je gaat’ de vette DDR-propogandahit ‘Sag mir, wo du stehst und welchen Weg du gehst‘ herkennen? ‘Wij’ luisterden niet naar de DDR-radio. En hoeveel jonge Duitsers herkennen hem nog, zelfs al staat hij op YouTube? Maar is het niet herkennen van verwijzingen erg? Nee, want Tellkamp heeft zijn allusies zo verweven dat ze op zich zelf kunnen staan: je hoeft niet alle spelletjes mee te spelen. Maar wat toch uitgebreid mag worden: het notenapparaat met verdwenen DDR-benamingen. De uitgever wilde daar niet aan, waarschijnlijk omdat het een sisyfusarbeid wordt. (Waar stop je?)

Dat het vertalen van De toren geen sisyfusarbeid is geworden, is te danken aan het equivalent van vertaalster Goverdien Hauth-Grubben dat recht doet aan dit monument, waar twintig jaar lang aan geschaafd is. Zij had maar een jaartje en wat is dit goed geworden! Ja, als je erop let, proef je hier en daar het Duits, in woordkeuzen als ‘Daaraan geloof ik!’ of ‘kwalmende sigaren’, maar zulke ontleningen zijn niet alleen toegestaan, zij zijn in dit geval authentiek. Vindingrijk en gepast vindt Hauth-Grubben oplossingen voor schier onvertaalbare frases, als proza in poëzie overgaat. Mocht de uitgever toch nog besluiten dat een notenapparaat voor Nederlanders wenselijk is, kan Hauth-Grubben het maken.

Duits, Duitser, Duitst
De toren is met zijn wortels in het Duitse Kulturlandschaft een van de allerduitste werken ooit. Als het werk – het woord roman schiet tekort – eindigt, scharniert de geschiedenis om de Brandenburger Tor: de Wende komt letterlijk tot stand, het volk loopt in tegengestelde richting over de grens. Het volk citeert als verwijt het nooit meer gezongen DDR-volkslied: Deutschland einig Vaterland. De literaire Vergangenheitsbewältigung zal nog groeien, Tellkamps massief opus krijgt zeker nog een Nachspiel. De dubbele punt aan het eind van het boek nodigt de lezer uit: begin opnieuw, revoluties hebben tijd nodig.


Gepubliceerd op www.8weekly.nl

Die Ostseeküste

Het volgende verhaaltje was een opdracht voor het vak “schriftelijk taalgebruik”, gegeven door mijn litratuurdocent dr. J.W. Onderdelinden. De opdracht was: schrijf een verhaal bij de volgende foto. De originele foto heb ik niet meer, maar de onderstaande past ook zeer goed.

Die folgende Geschichte war 2002 eine Aufgabe im Rahmen des Faches “schriftelijk taalgebruik”, das sich darum kümmerte, ein besseres Deutsch zu schreiben. Die Aufgabe war: Schreiben Sie einen Kommentar zum folgenden Bild. Das ursprüngliche Bild habe ich verloren, dennoch passt das folgende auch genau.

Dank Herrn Dr. J.W. Onderdelinden.
_______________________________________________________________________
Die Ostseeküste, eine mörderische Kurzgeschichte

Als ich Juni 1928 an der Ostseeküste war, wusste ich noch nicht, dass die Frau vorne im Bild meine Freundin werden würde.

Sie hieß Angela Riefenkohle und setzte sich zu uns, gleich unmittelbar nachdem Horst, der Freund, mit dem ich in den Urlaub gefahren war, das Foto gemacht hatte. „Dürfte ich mich zu Ihnen setzen? Wir essen schon eine ganze Woche an getrennten Tischen… Es hat doch keinen Sinn, das Formale hochzuhalten, wo es doch keine anderen Gäste gibt als Sie und Ihren Freund. Wie ist Ihr Name?“

Und so einfach, so unkonventionell, so charmant kam sie in mein Leben. Als die zweite Woche fast vorbei war, stand mein Beschluss fest: Horst geht und Angela bleibt. Sie hatte mich verführt. Sie hatte mich gefangen. Sie war fester Bestandteil meines Lebens geworden. Nicht nur wegen ihrem Charme, Schönheit, geistreicher Person, sondern auch durch ihr scheinbar klaren Verstand. Sie hörte mir amüsiert zu, als ich erzählte über meine Professur an der Humboldt, gab sogar interessiert Kommentar zu meinen archäologischen Forschungen, gab jedenfalls den Eindruck, sie verstehe etwas von dem, was ich erzählte.

Da war sie noch das liebenswürdige „Angelichen“, noch nicht die Schrecken erregende Rachekönigin Nofretete, die in einer Mozartoper gehört. Doch das später. Die Woche verlief stürmisch: Wie Adoleszenten haben wir uns geliebt, ohne Verantwortung. Wenn ich mir Vorwürfe machen sollte, ist das der größte Vorwurf: Die Verantwortungslosigkeit. Innerhalb eines Monats siedelte sie um nach Berlin. Sie hat mein Leben neugeordnet, neuerschaffen, hat alles neuregeln wollen. Innerhalb zweier Monate habe ich sogar nicht mehr meine eigene Wohnung erkannt!

Das Abonnement auf die Staatsoper war verschwunden und wir gingen nur noch in sumpfige Kneipen. Zuvor gab es Ruhe in meinem Appartement, doch nun schrien mir hellfarbige Möbel zu: Sei geil, wirf deine Bücher weg, genieße das Moment! Das alles geht noch, wenn man verliebt ist. Nach drei Monaten war ich nicht mehr verliebt, doch mein „Angelichen“ schwanger! Nein, das gibt’s nicht. Ich habe es nicht wahrhaben wollen: meine ganze Karriere im Eimer. Meine Vorlesungen…

Ich habe mich nicht länger konzentrieren können. Und das nur wegen einer so lieben, charmanten Begegnung an der Ostseeküste. Ich bringe sie um! Aber aktive Tötungen, das ist nicht so mein Bier: Ich bin Doktor in der Archäologie.
Es stellte sich heraus, dass ihre Schönheit auch rein künstlich war: In mitternächtlichen Stunden war sie jung und reizend, morgens aber zeigte sich ihr wahres ungeschminktes Gesicht. Hatte ich schon die Rachekönigin erwähnt? Ich habe sie angefleht: Trink nicht so viel, du bist ja schwanger. Sollten wir nicht meinen Eltern einen Besuch abstatten? Sie hat mich nur angegafft, als höre sie mich nicht, als verneine sie meine Worte, als wären wir noch immer im Urlaub an der Ostseeküste ohne Verantwortung. Ich habe sie begleiten wollen, mit Sorgfalt, mit Liebe, mit Zwang… Gott weiß, ich hab’s versucht, doch sie hörte nicht auf mich.

Ich kann mich noch an einen Song von Glenn Miller im Radio erinnern: „You’re careless, now that you’ve got me loving you; you break appointments and think you’re smart; if you’re not careful, you’ll break my heart.“ Sie hatte mittlerweile nicht nur mein Herz, sondern mein ganzes Leben gebrochen und ich machte den Vorschlag, aufs Neue an die Ostseeküste zu reisen, damit wir alles wieder im Griff bekommen könnten. Im Griff! Angelichen hatte nur Gläser Sekt im Griff und massenweise Schlaftabletten. Eines Abends saßen wir in der selben Stube als im Juni; Angela reagierte neidisch, als ich von der Entwöhnungsklinik gesprochen hatte und bestellte sich noch eine Flasche Sekt. Ich sagte nur: „Bin gleich wieder da, hole mir Zigaretten.“

Jetzt habe ich wieder ein Abonnement auf die Staatsoper. Es läuft grade die Zauberflöte. Das Appartement ist wieder ruhig. Meine Vorlesungen haben sich wieder gebessert. Die Schwangerschaft war auch nur vorgetäuscht, zeigte die Autopsie hinterher. Na, das war es ja, was die Liebe für Angela betrifft.

Ach, kommen Sie mal in meine Vorlesungen! Kennen Sie diesen merkwürdigen Gebrauch von Giften in der Antike?

Deutsche Hörer! / Duitse Luisteraars!

Thomas Mann in ’41: “Onmiskenbaar is deze dag weerzinwekkend te noemen en uw leiders maken daarvan misbruik. […] De hel, Duitsers, nam bezit van u, toen deze leiders bezit namen van u. Naar de hel met hen en al hun kleinburgers!”

Dit is een radiotoespraak, opgenomen in de Verenigde Staten, tegen het Hitler-regime. In overdonderend literair geluid houdt Mann de Duitse kiezers voor dat hij al in 1930 gewaarschuwd heeft tegen het “juk van deze misdadigers en bruten”, dat zij over zichzelf hebben afgeroepen, aldus Mann. Hij meldt medische wantoestanden in Rusland; suïcide door gifgas op zieken en zwakken; oorlogsmisdaden tegen Polen en Joden.

November 1941.

Thomas Mann im Jahre 1941: “Ja, Grauen vor diesem Tage ist am Platz, und eure Führer nutzen es aus. […] Die Hölle, Deutsche, kam über euch, als diese Führer über euch kamen. Zur Hölle mit ihnen und all ihren Spießgesellen!”

Zie ook / Siehe auch:  Thomas Mann und das Judentum, Volume 2002. Deutsche Thomas-Mann-Gesellschaft, Sitz Lübeck. Berliner Kolloquium, Manfred Dierks, Ruprecht Wimmer.

Am Anfang war Sesamstraße

Am Anfang war Sesamstraße.

De meest gestelde vraag aan mij: Waarom Duits? Wel, hierom! Hiermee is het ooit begonnen: begin jaren tachtig was er geen kabeltelevisie of internet; een vishengel op het dak haalde een klein beetje buitenland binnen. Dat buitenland was voor mij Sesamstraße. Nog voor de introductie van het waanzinnige duo Ieniemienie en Tommie in Sesamstraat, viel al op dat de Duitse Pino geel was – de onze is blauw. Samen met “Die Sendung mit der Maus” is dus Sesamstraße schuld an allem. En daar ben ik heel blij om.

– 

Sesamstraße Intro

Die mir am häufigsten gestellte Frage: Warum Deutsch? Na bitte! Angefangen hat alles mit Sesamstraße. Anfang der 80er Jahre gab es kein Kabelfernsehen oder Internet.  

Das bisschen Ausland, was für mich dann eben Sesamstraße war, erreichte das Wohnzimmer über eine Angelrute auf dem Dach. Dabei hat die Farbe des Bibo mich am stärksten überrascht: Der niederländische Bibo namens Pino ist blau anstatt gelb. Kurz und gut, Sesamstraße und Die Sendung mit der Maus ist schuld an allem und darüber bin ich bis heute froh.